emoziotegia: emozioen hiztegi bisuala nerabeentzat

Zure emozioei izena jarri

Emozionario honek lagunduko dizu egunero sentitzen duzuna ulertzen: zer den emozio bakoitza, nola agertzen den gorputzean eta zer egin dezakezun harekin hobeto moldatzeko.

Nola erabili emocionario hau

Emozionario hau zure eguneroko laguna izan dadin pentsatuta dago. Ez da liburu astuna, baizik eta momentuan zer sentitzen duzun argitzeko mapa bat.

Aukeratu lehenik emozio mota bat “Emozioen kategoriak” atalean (adibidez: Pozik, Triste, Haserre…).
Ondoren, joan “Emozioen zerrenda” atalera eta bilatu hitzez edo kolorez gehien hurbiltzen zaizun emozioa.
Irakurri emozioaren azalpena, gorputzeko seinaleak eta egoera adibideak. Pentsatu ea zuk ere antzeko zerbait bizi izan duzun.
Probatu proposatutako ariketa edo kudeaketa-ideietako bat, eta ikusi nola eragiten dizun.
Nahi baduzu, sakondu gehiago Gazteak > Egoera arruntak eta aholkuak atalean edo deskargatu ariketak Baliabideak > Emozionarioarekin lotutako fitxak ataletik.

Ez dago modu “ongi” edo “gaizki” egokirik erabiltzeko: garrantzitsuena da geldialdi txiki bat egitea eta zure emozioari tarte bat ematea.

Emozioen kategoriak kolorez

Emozioen zerrenda alfabetikoki

Barrez lehertzen ari den aurpegi ikono alaia

Algara

Barre gogoz egoteko gogoa eta energia pizten dizun poza.

Aldarte txarreko aurpegi ikonoa hodei ilunarekin

Aldarte txarra

Ezerk ondo iruditzen ez zaizunean eta denarekin haserre edo gogaikarri zaudenean.

Hitz mingarriekin minduta dagoen nerabe baten irudia

Belarritako mina (iraintzea jasotzean)

Norbaitek esandako hitzek barruan min egiten dizutenean, irainduta edo gutxietsita sentitzen zarenean.

Erlax

Gorputza lasai dagoenean eta burua gehiegi biraka ez dabileanean.

Oholtza gainean ausart agertzen den nerabea

Lotsagabe

Zerbait egitean ez lotsatzea eta ausart sentitzea, nahiz eta besteek zer pentsatuko duten ez jakin.

Lotsatuta

Zerbait egin edo esan ondoren, besteek nola ikusiko zaituzten kezkatzen zaitunean, aurpegia gorritzeraino.

Nazkatuta

Egoera batez edo pertsona batez nekatuta zaudenean, beti gauza bera errepikatzeaz aspertu arte.

Urduri

Zerbait garrantzitsuaren aurretik sabelean kilimak sentitzen dituzunean eta ezin geldi egon.

Emozioa	Definizioa	Nola sentitzen da gorputzean?	Zer pentsa dezakezu?	Zer egin dezakezu hobeto egoteko?
Alaitasuna	Uneko bizi-poza eta energia positiboa sentitzea.	Bihotza arin doa, irribarrea ateratzen da eta indarra nabaritzen da.	Zein polita den dena, gaur egun bikaina da!	Sentipen hori partekatu eta bizi duzun unea luzatzen saiatu.
Zoriontsua	Ongizate, bake eta gogoko duzun egoera sakon eta egonkorra.	Lasaitasuna bularrean, giharrak erlaxatuta eta arnasketa lasaia.	Ez dut besterik behar, nagoen bezala oso ondo nago.	Une hori eskertu eta etorkizuneko une gogorretarako oroitzapen gisa gorde.
Lotsa	Norbere burua deseroso, epaitua edo agerian ikustean sentitzen den ezintasuna.	Aurpegia gorritu egiten da, izerdia eta burua makurtzeko joera.	Lurrak irentsiko banindu, denak niri begira daude.	Naturaltasunez onartu, akatsei garrantzia kendu eta arnasa sakon hartu
Etsipena	Itxaropena galtzea eta helburuak lortezinak direla sentitzea.	Gorputza astun sentitzen da, indarrik gabe eta bularrean itotze egoera baten gisan.	Ezin dut gehiago, honek ez du inolako konponbiderik.	Helburu txikiagoak jarri, laguntza eskatu eta atseden hartu.
Beldurra	Arrisku edo mehatxu baten aurrean pizten den alerta-egoera.	Bihotz-taupadak bizkortu, dardara, giharrak tenkatu eta ihes egiteko gogoa.	Hau arriskutsua da, zerbait txarra gertatuko zait.	Arriskua erreala den aztertu eta beldurrari poliki-poliki aurre egin.
Desira	Zerbait edo norbait lortzeko gogo, irrika edo irudimen handia.	Unerik uneko urduritasuna, urdailean kilimak edo tentsio aktiboa.	Nahi eta nahi ez lortu behar dut hori.	Desira hori lortzeko pausoz pausoko eginbeharrak batu eta kontuan izan.
Esker ona	Jasotako mesede, laguntza edo opari bat balioestea eta eskertzea.	Bularrean berotasuna, aurpegi lasaia eta bake barneko handia.	Zein zorte ona dudan inguruko jendearekin, eskerrak!	Eskerrak eman hitzez, besarkada batekin edo ekintza politekin.
Gozamena	Uneko plazer fisiko edo mentalaz erabat asetzea eta disfrutatzea.	Zentzumenak areagotzen dira.	Hau da plazera, gozamena da une honetan egotea.	Distrakzioak alde batera utzi eta bost zentzumenei jaramon egin.
Tristura	Galera, min edo pentsamendu negatiboek sortzen duten apaltasun sentipena.	Begietan malkoak, eztarrian korapiloa eta energia maila oso baxua.	Dena gaizki doa, hutsune handi bat dut nire barrenean.	Negar egiten utzi, sentimendua ez tapatu eta norbaiti kontatu.
Gorrotoa	Norbaiti edo zerbaiti diozun ezinikusi, amorru eta gaitzespen sakona.	Masailezurra tenkatuta, ukabilak itxita eta bihotz taupadak azkartzean.	Min egin nahi diot, ez dut ikusi ere egin nahi.	Distantzia hartu, haserrea kirola eginez bideratu eta lasai pentsatu.
Errua	Gaizki jokatzeagatik edo arau bat hausteagatik sentitzen den barne-zigorra.	Sabelean pisua, buruko mina eta barne-estutasun jarraitua.	Nire errua izan da, ez nuen horrela jokatu behar.	Akatsa onartu, barkamena eskatu eta egoera konpontzen saiatu.

Emozio-fitxa bakoitzak zer jasotzen du

Emozio bakoitzak bere fitxa du, irakurtzeko erraza eta bisuala, beti egitura berarekin.

1. Izen erraza eta ikonoa: emozioaren izen argia eta irudi edo ikono bat, azkar identifikatzeko.
2. Definizio laburra: esaldi gutxitan, hizkera ulerterrezean, emozio horrek zer esan nahi duen.
3. Gorputzean nola sentitzen den: bihotz taupada, sabeleko korapiloa, besoetan tentsioa… seinale fisikoak.
4. Egoera arruntak: ikastolan, lagun artean, etxean edo sare sozialetan bizi daitezkeen adibide oso zehatzak.
5. Pentsamendu ohikoak: emozio horrekin sarri lotzen diren ideiak edo “buruko ahotsak”.
6. Kudeatzeko 1–2 ideia: arnasketa ariketak, norbaiti kontatzea, mugikorretik deskonektatzea, muga bat jartzea… probatzeko proposamen zehatzak.
7. Ohar pertsonalak: zuk zeuk idazteko txoko txiki bat, zeure adibideak eta funtzionatzen dizuten estrategiak apuntatzeko.

Helburua ez da emozio “deserosoak” desagerraraztea, baizik eta haiekin hobeto moldatzen ikastea eta zure alde jartzea.

Ideiak gelan eta ikastetxean

Ikastetxean, emocionarioa tresna malgua da tutoretzetan, talde-dinamikan edo beste arloetan txertatzeko.

Hasierako biribil laburra: saioaren hasieran, ikasle bakoitzak aukeratu dezala karta bat eta esaldi batekin partekatu bere aldartea.
Testu edo bideo analisia: pelikula, bideo edo istorio baten ondoren, taldeka aztertu zein emozio agertu diren eta nola kudeatu dituzten pertsonaiek.
Konfliktuen lanketa: gatazka baten ostean (adibidez, whatsappeko talde batean), identifikatu bakoitzak nola sentitu den eta aukeratu fitxetan proposatutako estrategia bat.
Proiektu txikiak: ikasleek beraien emozio-fitxa berriak sortu ditzatela (marrazkiak, argazkiak edo testu laburrak erabiliz) eta horma-irudi kolektibo bat osatu.

Irakasleentzat: ideia gehiago eta material osagarriak Irakasleak > Jarduera eta dinamika proposamenak eta Baliabideak ataletan topatuko dituzu.

Ideiak familian erabiltzeko

Emozionarioa etxean erabiltzea modu erraza eta polita izan daiteke elkar hobeto ezagutzeko.

Egunean behin “eguraldi emozionala”: afaltzen ari zaretenean, bakoitzak aukeratu kartetan zein emozio hurbiltzen zaion gehien eta azaldu zergatik.
Egoera zail baten ostean: eztabaida edo momentu gogor baten ondoren, aukeratu elkarrekin zer emozio agertu diren eta zer beharko zenuketen hurrengoan.
Aste bukaerako balorazioa: igande arratsaldean, hartu 5 minutu astean zehar gehien errepikatu diren emozioak aztertzeko.
Familia-hitzarmena: emozio gogorrak agertzen direnean (haserrea, nazka, beldurra…) nola erreakzionatu nahi duzuen adostu eta idatzi.

Gomendioa: helduek ere parte har dezatela; horrela, nerabeak ikusiko du ez dela bakarra eta emozioak partekatzea normala dela.